The painter I love

01

Θα αναρωτηθεί κανείς πώς εγώ, ως αρχιτέκτονας, τολμώ και μιλώ για τη ζωγραφική του Edward Hopper. Οφείλω να σας πω εξαρχής ότι δεν πιστεύω στο διαχωρισμό της τέχνης σε είδη στεγανά. Όχι πως δεν υπάρχουν ιδιομορφίες [υπάρχουν, και μάλιστα πολλές], όμως σήμερα που όλες οι αξίες της τέχνης έχουν αμφισβητηθεί, ένας τέτοιος διαχωρισμός είναι δογματικός και δεν βοηθά στην κατανόηση του φαινομένου. Για μένα τα ζητήματα της τέχνης είναι πνευματικά και κατά κάποιο τρόπο κοινά, αφού απαντούν σε αιτήματα που προβάλλει η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα, και είναι κοινά σε όλες τις καλλιτεχνικές εκφράσεις, εικαστικές τέχνες, λογοτεχνία, ποίηση, μουσική, χορό, θέατρο.

02

Υπάρχει και ένας προσωπικός λόγος. Θεωρώ τον Hopper ως έναν από τους δασκάλους, που διαμόρφωσαν την εικαστική σκέψη μου και με βοήθησαν να κατανοήσω κάποιες πολύ βασικές έννοιες στην τέχνη. Με γοήτευε πάντα ο τρόπος που ο Hopper χειρίζεται τη μορφή, αφήνοντάς τη να ξεχειλίσει σχεδόν, συχνά ως το άμορφο, αλλά με μία ακρίβεια σχεδιασμού που στηρίζει την ακρίβεια των αισθημάτων που τον πλημμυρίζουν.

03

Νομίζω ότι πρέπει να δώσω άλλη μια διευκρίνιση. Υπάρχουν άπειροι τρόποι να πλησιάσουμε τα έργα τέχνης. Αν μιλούσα για τη ζωγραφική του, για παράδειγμα, πριν από 5 χρόνια, σίγουρα θα την πλησίαζα διαφορετικά. Αυτό είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της μεγάλης τέχνης, ότι προσφέρεται για πολλές προσεγγίσεις. Δηλαδή την ξαναβρίσκουμε συνέχεια μέσα στην περιπέτεια της αυτογνωσίας, που είναι η ζωή του καθενός μας – πάντα να μας ξεβολεύει και να μας αναιρεί.

04

Ο Edward Hopper υπήρξε ένας άνθρωπος που αγάπησε τη ζωή, τη φύση, τους ανθρώπους, τις ιδέες, την ελευθερία και αυτή τη σχέση του με τον κόσμο την εξέφρασε στο εικαστικό του έργο.

05

Το εικαστικό έργο του αποτελεί την πλήρη έκφραση αυτής της καλλιτεχνικής προσωπικότητας. Ο ερασιτεχνισμός που εμφανίζεται μερικές φορές έχει τη ρίζα του στην πολυμέρεια της έκφρασής του και δεν περιέχει άγνοια και αφέλεια. Ένας ερασιτέχνης ζωγράφος δεν κατέχει ικανοποιητικά τους κώδικες, τα μυστικά και τις διαδρομές της τέχνης που επιχειρεί και έτσι η εκφραστική του ανάγκη μένει ανολοκλήρωτη. Ο Edward Hopper σπούδασε την τέχνη της ζωγραφικής και αυτή τη σπουδή τη συνέχισε σε όλη του τη ζωή.

06

Ο πρώτος χαρακτηρισμός που θα έδινα στις ζωγραφιές του Hopper είναι ότι τα έργα αυτά γεννήθηκαν μέσα από έντονη παρατήρηση και κατανόηση των πραγμάτων που απεικονίζουν. Και αυτή η επίμονη ματιά έγινε το βάσανο της ζωγραφικής του. Γιατί, πιστεύω, μόνο με το ‘βάσανο’ κατασταλάζουν οι αισθήσεις και γίνονται αισθήματα. Από την επιμονή της παρατήρησης γίνεται το ξεκαθάρισμα από κάθε περιττό που εισχωρεί, σαν πρόθεση και σαν επιθυμία, ανάμεσα στην όραση, την αίσθηση και τη νόηση. Ίσως αυτή η παρατήρηση, που γίνεται η αναζήτηση της δικής του αλήθειας, να τον οδηγεί στην αθωότητα που μας ξαναγυρίζει στα πράγματα.

07

Πώς όμως τελικά κερδίζει εισιτήριο για το Υπερβατικό Μετρό, που θα τον οδηγήσει αλλού;

Ο Hopper δε δέχεται τη ζωγραφική σαν αναπαράσταση, σαν γεγονός, σαν φυσικό φαινόμενο. Γι’ αυτό, εξετάζει το έργο του ταυτόχρονα από δέκα οπτικές γωνίες. Τι κερδίζει; Μια απομάκρυνση από τη ζωή. Μια αποστασιοποίηση από την ύλη των πραγμάτων.

Hopper-through-window

Η αποστασιοποίηση που κυριαρχεί στα έργα του Hopper αποδεικνύει την πρόθεσή του να αποκαλύψει τις ρωγμές πίσω από την επιδερμική απεικόνιση της σύγχρονης ζωής. Αυτό το διφορούμενο στοιχείο εξηγεί και την ιδιαίτερη σημασία που απέκτησε ο Hopper στο απόγειο του αμερικανικού μοντερνισμού. Ο Hopper καθηλώνει το βλέμμα του περισσότερο στα ψυχολογικά στοιχεία παρά στα ορατά : ο ρεαλισμός χρησιμοποιείται ως σύστημα σημείων με τα οποία εκφράζεται η υποσυνείδητη βάση της αντίληψης.

09

Μερικές φορές, ο ρεαλισμός του Hopper αποδεικνύεται τόσο υπερβολικός, ώστε στα έργα του να υπεισέρχονται ακόμα και στοιχεία που δεν είναι πράγματι ορατά. Συχνά στο πραγματικό υπάρχει και ένα στοιχείο φανταστικού.

10

Αυτό που με εντυπωσιάζει στα τοπία του Hopper δεν είναι η ‘απόκοσμη απειλή’ αλλά το στοιχείο του ‘θλιβερά πραγματικού’. Η εικόνα της φύσης στην τέχνη του Hopper συχνά υφίσταται περίεργες μεταμορφώσεις. Στοιχεία του πολιτισμού, όπως δρόμοι, σιδηροδρομικές γραμμές και φάροι, άλλοτε κυριαρχούν και άλλοτε μοιάζουν χαμένα και ταυτόχρονα απειλούμενα σ’ ένα άσπιλο φυσικό περιβάλλον. Ο μετασχηματισμός της εξωτερικής ματιάς σε εσωτερική, ψυχολογική αναζήτηση, καθιερώνει επίσης μια νέα εικονογραφία. Η θέα του εξωτερικού, μόλις αιχμαλωτιστεί, αντικαθίσταται από τη ρεαλιστική τέχνη του εσωτερικού χώρου, και το τοπίο έξω από το παράθυρο αντικαθίσταται από ένα εσωτερικό τοπίο, καθώς αέρας και φως ‘εισβάλλουν’ στο εσωτερικό.

11

Ένα άλλο στοιχείο που ανακαλύπτω στο έργο του είναι ένα αίσθημα ελευθερίας και φυσικότητας στη ζωγραφική του. Και αυτή η ελευθερία και η φυσικότητα απαιτεί απόλυτη ακρίβεια για να εκφραστεί. Μέσα από το έργο του προσεγγίζει τα στοιχεία που χαράχτηκαν βαθιά στην ψυχή του και τα αφήνει αβίαστα να γλιστρούν στο χέρι του ως στοιχεία και λεπτομέρειες, για να μεταπλάθονται.

12

Ανακαλύπτει τις κινήσεις ανάμεσα στην πραγματικότητα και στα ‘σύμβολα’, κι έτσι, τα βιωμένα σχήματά του σκεπάζουν όλο το καλλιτεχνικό του σύμπαν. Τα σχήματα αυτά δεν είναι ακριβή, αλλά συντονίζονται με το ρυθμό του χώρου. Ο χώρος καλεί τη δράση και πριν από τη δράση, η φαντασία δουλεύει. Θερίζει, καλλιεργεί.

13

Δημιουργώντας έναν δικό του, φανταστικό κόσμο, ακροβατεί ανάμεσα σε αυτόν και την πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα είναι να γίνεται ειρωνικός. Τραγικός. Τα έργα του μοιάζουν με έρημες, μοναχικές μορφές, που κάθε άλλο παρά είναι ηττημένες : σφύζουν από δυναμισμό και επιθετικότητα – κραυγάζουν! Ένας ζωγράφος απαισιόδοξος και συγχρόνως μεγαλειώδης.

14

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s