The painter I love

les jours et ses traces‘ Confession:

Αν με ρωτούσε κάποιος πριν από μερικά χρόνια ποιος είναι ο αγαπημένος μου ζωγράφος, σε καμία περίπτωση δεν θα σκεφτόμουν να δώσω το όνομα του Georges Braque για απάντηση. Παρά τα μαθήματα ιστορίας της τέχνης κατά τη διάρκεια των σπουδών μου και τα πολυάριθμα σχετικά βιβλία που κατά καιρούς δίνουν τροφή στα καλλιτεχνικά μου ερεθίσματα, πρέπει να βρεθώ η ίδια, μπροστά σε κάποιον πίνακα για να κατανοήσω όσα έχει καταθέσει ο ζωγράφος επάνω στις δημιουργίες του. Αρκετά έργα πέρασαν από τα μάτια μου, μα ελάχιστων καλλιτεχνών οι πινελιές ξεκόλλησαν από τον καμβά και σαν ψίθυροι στα αφτιά μου, μου μετέφεραν μηνύματα.

Αυτός που με τα μηνύματα του μίλησε και στην ψυχή μου δεν είναι άλλος από τον Georges Braque. Το όνομα του ακολουθούσε σχεδόν πάντα εκείνο του Pablo Picasso και είχα τη εντύπωση ότι ως λιγότερο ταλαντούχος δανειζόταν φως από τη λάμψη του φίλου του, για να δικαιολογήσει την υπόσταση του στο καλλιτεχνικό στερέωμα. Πόσο λάθος έκανα. Μια έκθεση αφιερωμένη σε αυτόν, τον άνθρωπο, κατάφερε όχι μόνο να ανατρέψει κάθε προηγούμενη άποψη μου, αλλά και να γεννήσει μέσα μου αισθήματα θαυμασμού και μιας ανεξήγητης τρυφερότητας.

Γεννήθηκε το 1882 στο Argenteuil της Γαλλίας, σε μια οικογένεια συνδεδεμένη με τον κόσμο της ζωγραφικής και της διακόσμησης. Διατεθημένος να ακολουθήσει αντίστοιχη πορεία, το 1900 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για σπουδές. Εκεί οι πρώτες του ζωγραφικές απόπειρες επηρεάστηκαν από το style du fauvisme, καθώς ακολούθησε το πρότυπο του Paul Cézanne.

01

 

02

03

Αργότερα γνωρίζοντας τον Picasso και θαυμάζοντας το έργο του αποφάσισε να ασχοληθεί και ο ίδιος επαγγελματικά με την ζωγραφική. Συνδέθηκε μαζί του με δυνατή φιλία, χάρη στην οποία παρασύρθηκαν και οι δύο σε ένα παιχνίδι έρευνας και πειραματισμών. Ο καλλιτεχνικός ανταγωνισμός που αναπόφευκτα αναπτύχθηκε ανάμεσα τους δεν ήταν παρά απόλυτα παραγωγικός και για τις δύο πλευρές, εφόσον έκαστος άρπαζε την ευκαιρία για να οδηγήσει την καριέρα του ένα βήμα πιο πέρα. Οι δυο τους διεκδικούν την πατρότητα του cubisme χωρίς να είναι σαφές ποιος είναι ο αρχικός εμπνευστής αυτού του ιδιαίτερου style.

04

Για τον Braque, ο κυβισμός λειτούργησε ως ένα μέσο, με το οποίο έδωσε τη δική του απάντηση στο ζήτημα της προοπτικής και της αναπαράστασης των χώρων, που τάραξε τα μέχρι τότε δεδομένα.

????????????????????????

06

Το θέμα, κυρίως φυσικά τοπία στους πρώτους πίνακες και ανθρώπινες μορφές στη συνέχεια (cubisme analytique), υποννοείται απλοποιημένο και διασπασμένο σε χιλιάδες κύβους και άλλες γεωμετρικές φόρμες, διεκδικώντας σχεδόν εκβιαστικά το βλέμμα και την παρατηρητικότητα του θεατή.

07

Σε επόμενη φάση, έκαναν την εμφάνιση τους λέξεις και γράμματα ανάμεσα στα σχεδόν αφύσικα σχήματα που αναπαριστούσαν πραγματικά αντικείμενα και πρόσωπα.

08

Η δεύτερη μεγάλη καινοτομία του δεν άργησε να έρθει. Η εισαγωγή και άλλων υλικών εκτός από το χρώμα επάνω στον καμβά, αποτελεί δική του εφεύρεση. Βρισκόταν σε ένα κατάστημα υλικών, όταν ένα κομμάτι ταπετσαρίας τοίχου σε απομίμηση ξύλου επάνω στον πάγκο γέννησε την ιδέα να το χρησιμοποιήσει, προκειμένου να αναπαραστήσει τους κορμούς των δέντρων σε ένα πίνακα του. Εργάστηκε με πάθος προς αυτή την κατεύθυνση, παίζοντας με την τρίτη διάσταση και ανοίγοντας ένα καινούριο ανεξερεύνητο δρόμο στη γη της τέχνης. Οι συνθέσεις με τα χαρακτηριστικά κολλάζ από χαρτιά, χαρτόνια, κομμάτια εφημερίδων, δεν άφησαν ανεπηρέαστους πολλούς από τους υπόλοιπους καλλιτέχνες, ούτε και τον καλύτερο του φίλο και συνοδοιπόρο στην εικαστική πρωτοπορία, Picasso.

09

10

Κάποια στιγμή το εικαστικό αποτέλεσμα των papiers collés ενσωματώθηκε στους κυβιστικούς πίνακες και προέκυψε το style cubisme synthétique. Σταμάτησε πια να προσπαθεί να αντιγράψει τη φύση. Χρησιμοποίησε μια αλληλουχία δυναμικών συνδέσμων για να εμπλουτίσει τις εικόνες του με απρόβλεπτους συνδυασμούς.

11

12

Όταν ξέσπασε ο μεγάλος πόλεμος, αγωνίστηκε ως ευσυνείδητος πατριώτης και το 1915 τραυματίστηκε σοβαρά. Στο πεδίο της μάχης θεωρήθηκε νεκρός και μόνο την επόμενη μέρα το ζωντανό ακόμα κορμί του έγινε αντιληπτό από τους συμπολεμιστές του. Πέρασε δύο μέρες σε κόμα και δύο χρόνια μακριά από τα πινέλα του. Αυτό το διάστημα ασχολήθηκε με την τέχνη σε πιο θεωρητικό επίπεδο γράφοντας τις σκέψεις και παρατηρήσεις για τη ζωγραφική.

13

Όταν επέστρεψε στην πρακτική ενασχόληση με την τέχνη στράφηκε προς τις νεκρές φύσεις και εισήγαγε περισσότερα χρώματα στην παλέτα του, που στην αρχή περιοριζόταν μεταξύ άσπρου, μαύρου, αποχρώσεων του γκρι και του μπεζ. Περίμενε μέχρι να εξασφαλίσει την ισορροπία των μορφών στη νέα τεχνοτροπία, για να υποκύψει στην πρόκληση των χρωμάτων. Ο ίδιος δικαιολόγησε την στρατηγηκή του με τη χαρακτηριστική φράση «πρέπει πρώτα να χτίσεις το σπίτι και έπειτα να το επιπλώσεις».

14

Συγχρόνως καταπιάστηκε με την αναζήτηση ενός νέου λεξιλογίου που τον οδήγησε στην καλλιτεχνική του «μεταμόρφωση».

15

Χωρίς να παραβλέπει το κυβιστικό παρελθόν του, συνέχισε να εξελίσσεται διασχίζοντας νέα μονοπάτια, με μορφές πιο προσεγμένες και νατουραλιστικές.

16

17

18

19

Κατά τη διάρκεια του Β’ παγκοσμίου πολέμου, κλείστηκε στο εργαστήρι του και στον εαυτό του. Στα έργα του απεικόνιζε περισσότερο κλειστούς χώρους, με εκτεταμένη τη χρήση του μαύρου, που σύμφωνα με λεγόμενα του «είναι ένα χρώμα που μας στέρησε για πολύ καιρό ο ιμπρεσιονισμός και είναι τόσο όμορφο».

20

Από το 1942 οι νεκρές φύσεις εντάχθηκαν στη θεματολογία του με πιο συστηματικό τρόπο, εκφράζοντας την αυστηρότητα του πολέμου.

21

22

23

24

Πέρασαν πολλά χρόνια μέχρι να αλλάξει για μια ακόμα φορά ύφος και οι πίνακες του να ξαναγεμίσουν ζωντάνια και χρώμα. Με έμπνευση το πέταγμα των πουλιών, ένας καινούριος δημιουργικός κύκλος άρχισε το 1953. Κοιτάζοντας προς τον ουρανό, οι αέρινες φόρμες, που αποτυπώθηκαν με τρόπο επίπεδο και απλοποιημένο και καθαρά χρώματα έδωσαν φτερά στον ίδιο και απογείωσαν το έργο του. Έδωσαν φτερά και στους θεατές και τους ταξίδεψαν πέρα από την πραγματικότητα, πέρα από το χρόνο, σε ένα κόσμο ονειρικό και αισιόδοξο.

25

26

27

Το 1952, επέλεξε αντίστοιχο θέμα και για την τοιχογραφία της πρόσφατα ανακαινισμένης τότε αίθουσας Henry II στο musée du Louvre. Τα πουλιά ήταν η καλύτερη επιλογή για το πάντρεμα της σύγχρονης με την αρχαία τέχνη. Εννέα χρόνια αργότερα και για πρώτη φορά στην ιστορία του, το ίδιο μουσείο άνοιξε την αγκαλιά του σε έναν εν ζωή καλλιτέχνη και φιλοξένησε την έκθεση «l’ atelier de Braque».

28

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, υποφέροντας από καρκίνο, εγκατέλειψε την πολύβοθη ζωή της πρωτεύουσας και επέστρεψε στην επαρχία. Η φύση επανήλθε στον καμβά του και σκέπασε με το ήρεμο πέπλο της τις μέρες που ακολούθησαν ως το τέλος του το 1963.

29

Μέσα από αυτή την αναδρομή στη ζωή και το έργο του, προσωπικά διέκρινα έναν άθρωπο εξαιρετετικά χαρισματικό. Δεν συμφωνώ με τον χαρακτηρισμό του «αντι-ήρωα» που του απέδωσαν πολλοί λόγω της διακριτικότητας του. Αντίθετα, ήταν άξιος μαχητής και στον πόλεμο υπέρ της πατρίδας του και στον αθλητισμό ως μποξέρ. Στο έργο του ήταν εξίσου δυναμικός και πρωτοπόρος. Δεν επαναπαύτηκε ούτε στιγμή και συνεχώς αναζητούσε νέες εικαστικές προσεγγίσεις. Ποτέ δεν είδα σε έκθεση ενός μόνο ανθρώπου, τόσες διαφορετικές τεχνοτροπίες, οι οποίες ισορροπούν χρονικά με απόλυτη συνοχή, εξιστορώντας τις φάσεις της ίδιας του της ζωής.

Από την άλλη όμως, είχε μια σπάνια ευαισθησία που διαφαίνεται τόσο στους πίνακες του όσο και στη γενικότερη στάση ζωής που διατήρησε. Στο πόσο κατέρρευσε από τη θλίψη του για το δεύτερο πόλεμο που έζησε, για το δεύτερο παραστράτημα της ανθρωπότητας, που στάθηκε ανίκανη να μάθει από τα λάθη της. Η μουσική και η ποίηση είχαν επίσης σημαντική θέση μεταξύ των δραστηριοτήτων του, πράγμα που δικαιολογεί και την επίμονη απεικόνηση μουσικών οργάνων. Η προσωπική του ζωή ήταν ήρεμη και συνετή. Αν και μοναχικός δεν στερήθηκε ούτε τους πολλούς και καλούς φίλους, ούτε τη σύντροφο της ζωής του, την οποία παντρεύτηκε έπειτα από 14 χρόνια συμβίωσης. Σεμνός και εσωστρεφής, δεν μπήκε στον πειρασμό να φιλοτεχνήσει το δικό του πορτρέτο ούτε προβαλόταν όπως ο Picasso ή ο Dali. Ό,τι είχε να πει το μετέτρεπε σε πινελιά, για να το απαθανατήσει σιωπηλά…

30

Άραγε ήξερε ό,τι τα έργα του κάθε άλλο παρά βουβά ήταν;

Εκείνα ήταν που με βοήθησαν να γνωρίσω καλύτερα αυτόν τον γλυκύτατο άνθρωπο, εκείνα με έκαναν να συγκινηθώ και να βγω σχεδόν με δάκρυα στα μάτια από το grand palais, συνειδητοποιώντας το πόσο είχε γαληνέψει η καρδιά μου. Σε όποιον ζητούσε να μάθει τις εντυπώσεις μου, απαντούσα ότι αυτό που είδα με έκανε απλά να τον αγαπήσω.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s